Actueel
Watersector bundelt krachten voor circulaire zuiveringen
De Nederlandse zuiveringssector staat voor een flinke vernieuwingsopgave. Veel rioolwaterzuiveringen zijn verouderd en moeten voldoen aan strengere eisen. Tegelijkertijd wil de sector minder grondstoffen gebruiken en de CO₂-uitstoot terugdringen. Daarom werken GMB Waterkwaliteit & installaties, Haskoning, Eliquo, Mobilis en ADS Groep sinds juni samen met Circulair Centrum Nederland (CCN). Het doel: hergebruik van materialen op grote schaal mogelijk maken.
De Nederlandse zuiveringssector staat voor een flinke vernieuwingsopgave. Veel rioolwaterzuiveringen zijn verouderd en moeten voldoen aan strengere eisen. Tegelijkertijd wil de sector minder grondstoffen gebruiken en de CO₂-uitstoot terugdringen. Daarom werken GMB Waterkwaliteit & installaties, Haskoning, Eliquo, Mobilis en ADS Groep sinds juni samen met Circulair Centrum Nederland (CCN). Het doel: hergebruik van materialen op grote schaal mogelijk maken.
Nederland telt 318 rioolwaterzuiveringen, waarvan er veel nog dateren uit de jaren zeventig, tachtig en negentig. Ook worden de eisen aan het gezuiverde water strenger. Naar verwachting moet daarom ongeveer de helft van de zuiveringen de komende tien tot vijftien jaar grondig worden verbouwd, uitgebreid of aangepast. Daarbij komen grote hoeveelheden beton, staal, leidingwerk en installaties vrij.
“De grondstoffen en materialen zijn er dus al”, zegt Wiljan Beekman, directeur van GMB Waterkwaliteit & installaties. “Waarom zouden we die vrijkomende materialen dan niet opnieuw inzetten? Daarmee besparen we schaarse grondstoffen en verminderen we de CO₂-uitstoot.”
“Doordat wij onder meer zuiveringsinstallaties ontwerpen en realiseren”, vervolgt Beekman, “zien we hoeveel kansen er liggen voor hergebruik. Maar zo’n transitie bereik je niet vanaf je eigen zolderkamer. Daarom zochten we contact met CCN. Deze onafhankelijke stichting, ontstaan vanuit sloopbedrijf Lagemaat, verbindt bedrijven en kennisinstellingen en ontwikkelt kennis over circulair bouwen. In juni ondertekenden we met vijf partijen de samenwerking met CNN.”
Ontwerpen met wat beschikbaar is
Rick Langereis is directeur van Eliquo, dat zuiveringen ontwerpt en bouwt. “Hoogwaardig hergebruik vraagt om een andere werkwijze”, zegt hij. “Nu wordt een zuivering eerst ontworpen en kopen we daarna de materialen in. In een circulair systeem begint het ontwerp bij wat elders beschikbaar komt. De zuivering die we vandaag bouwen, wordt dus het materialendepot voor de volgende generatie.”
Een project bij RWZI Zeist laat zien wat dit betekent. “Voor de installatie was 400 meter leiding met een diameter van 800 millimeter voorzien”, vertelt Langereis. “Bij Waterschap De Dommel bleek dezelfde lengte gebruikte leiding van 700 millimeter beschikbaar. Door het ontwerp aan te passen, konden we die toch toepassen. Maar liever weten we al voorafgaand aan het ontwerp welke materialen beschikbaar zijn.”
Nog veel barrières
Hergebruik is dus mogelijk, maar traditionele werkwijzen en regels staan circulair werken nog regelmatig in de weg. Zo schrijven opdrachtgevers in aanbestedingen vaak voor dat apparatuur nieuw en ongebruikt moet zijn. Ook ontbreken breed geaccepteerde kwaliteitscriteria en garanties voor gebruikte onderdelen.
“Je kunt als aannemer een goed circulair alternatief hebben, maar als de opdrachtgever of ontwerpende partij dat niet accepteert, stokt het”, zegt Remco Lensen, divisiedirecteur bij Mobilis. Als integraal hoofdaannemer regisseert Mobilis complexe projecten, waaronder zuiveringen. Volgens Lensen kunnen onafhankelijke kennisinstellingen helpen bepalen aan welke eisen gebruikte materialen moeten voldoen. “Opdrachtgevers moeten erop kunnen vertrouwen dat de kwaliteit onafhankelijk is vastgesteld.”
Ook ingenieursbureaus spelen een belangrijke rol. “Veel cruciale keuzes worden al in de plan- en ontwerpfase gemaakt”, zegt Maartje Wise, directeur van de groep Watertechnologie bij Haskoning. “Ingenieurs moeten daarom vanaf het begin weten welke materialen beschikbaar zijn, wat hun kwaliteit en resterende levensduur is en hoe ze veilig kunnen worden toegepast.”
Leren van andere sectoren
CCN deed in de bouwsector al ervaring op met het digitaal registreren en hoogwaardig hergebruiken van materialen. Programmamanager Arnoud Leerling: “Door gebouwen en installaties tijdens de beheerfase digitaal in kaart te brengen, weet je welke materialen wanneer beschikbaar komen en wat de kwaliteit is. Zo ontstaat een database voor hoogwaardig hergebruik.”
CCN brengt dit zelf in praktijk met een gebouw van acht verdiepingen in Heerde, opgebouwd uit materialen uit een voormalig provinciehuis. De bouw start begin 2027.
Om de kennis en het netwerk van CCN te benutten, richten de samenwerkende partijen een eigen thematafel in. Wise: “Daar onderzoeken we onder meer welke informatie in een materiaalpaspoort hoort, hoe je de kwaliteit van gebruikte onderdelen aantoont en hoe je beschikbare materialen vroegtijdig aan het ontwerpproces koppelt. CCN brengt ons daarvoor in contact met kennis- en onderzoekspartijen.”
Standaardisatie is essentieel
Naast registratie en kwaliteitsafspraken is ook standaardisatie essentieel, stelt Michel Dijk, algemeen directeur van ADS Groep. Het bedrijf engineert en bouwt onder meer modulaire zuiveringsinstallaties volgens de Verdygo-methode. “Deze door Waterschapsbedrijf Limburg ontwikkelde methode bestaat uit verplaatsbare modules die op een andere zuivering opnieuw kunnen worden gebruikt.”
“De huidige zuiveringen zijn vrijwel allemaal unieke objecten. Je kunt daar materialen uit oogsten, maar de opbrengst is beperkt. Gestandaardiseerde modules kun je in hun geheel of in onderdelen hergebruiken. Daarmee neemt de oogstopbrengst enorm toe.”
Negen waterschappen die Verdygo gebruiken of gaan gebruiken, willen hun samenwerking onderbrengen in een coöperatie. Dijk ziet deze Verdygo-coöperatie graag aansluiten bij de watertafel van CCN.
Waterschappen en marktpartijen aan tafel
De initiatiefnemers nodigen nadrukkelijk ook andere marktpartijen en waterschappen uit om aan te sluiten. Beekman: “Als opdrachtgevers moeten waterschappen in aanbestedingen ruimte bieden voor circulaire oplossingen. Wie nu aansluit, kan bovendien invloed uitoefenen op de onderzoeksvragen, standaarden en werkwijzen.”
Volgens de partijen slaagt een transitie vooral door te beginnen. “We willen niet alleen praten, maar concrete projecten uitvoeren en al doende leren”, besluit Beekman. “Zo kan circulair werken uitgroeien tot de standaard binnen de zuiveringssector.”